گفتار چهارم

۱- در تک یاخته‌ای‌ها جاندار تمام تبادلات خود را از طریق غشای سلولی خود انجام می‌دهد و دستگاه گردش مواد ندارد.

۲- دستگاه گردش مواد ویژگی یوکاریوت‌های پرسلولی است پس این دستگاه هم در جانوران و هم در گیاهان مشاهده می‌شود.

۳- ساده‌ترین دستگاه گردش مواد در بین جانوران را اسفنج‌ها دارند که به آن دستگاه گردش آب گفته می‌شود عامل حرکت آب در این جانور یاخته‌های یقه‌داراند.

۴- در دیواره اسفنج‌ها دو نوع یاخته وجود دارد که در گردش مواد جاندار دارای نقش می‌باشند ، ۱- یاخته‌های یقه‌دار که فقط در سطح داخلی دیواره اسفنج دیده می‌شوند و ۲- یاخته‌های سازنده منافذ که در بدنه دیواره اسفنج‌ها وجود دارند.

۵- در دیواره اسفنج‌ها یاخته‌های سازنده منافذ از یاخته‌های یقه‌دار بزرگ‌تر بوده و برخلاف آنها فاقد تاژک می‌باشند.

۶- در مرجانیان فقط یک راه برای ورود و خروج آب وجود دارد.

۷- در اسفنج‌ها که ساده‌ترین بی‌مهرگان هستند و همچنین در مرجانیان خون ، همولنف ، رگ ، مویرگ ، هموگلوبین و کربنیک‌انیدراز وجود ندارد.

۸- کرم‌های پهن همگی آزادزی نمی‌باشند مثلاً کرم کدو نوعی کرم پهن انگل است.

۹- در کرم‌های حلقوی مثل کرم خاکی برخلاف کرم‌های پهن و مرجانیان دستگاه گردش مواد و دستگاه گوارش یکی نمی‌باشند.

۱۰- جانورانی دارای سلوم (حفره عمومی) هستند که دارای لوله گوارش باشند.

۱۱- در تمام جانورانی که دارای گردش خون بسته هستند در همه جای بدن تبادلات در سطح مویرگ‌ها انجام نمی‌شود برخی از بخش‌های بدن مثل سلول‌های پوششی دیواره رگ‌های خونی مستقیماً با خون در ارتباط هستند و یا برخی بخش‌ها مثل عدسی و قرنیه در انسان فاقد مویرگ می‌باشند و تبادلات آنها با خون با وجود واسطه‌ای به نام زلالیه صورت می‌گیرد.

۱۲- در گردش خون باز رگ‌ها خارج کننده خون از قلب می‌باشند در حالیکه در گردش خون بسته گروهی از رگ‌ها آورنده و گروهی دیگر خارج کننده خون از قلب هستند.

۱۳- در بین بی‌مهرگان تعدادی فاقد گردش خون ، اغلب دارای گردش خون باز و تعدادی دیگر دارای گردش خون بسته هستند.

۱۴- دوزیستان نابالغ همانند ماهی‌ها قلب دو حفره‌ای و گردش خون ساده و دوزیستان بالغ قلب سه حفره‌ای و گردش خون مضاعف دارند.

۱۵- در هر دو نوع گردش خون بسته یعنی گردش خون ساده و گردش خون مضاعف ، خون یک بار از محل تبادل گازها به منظور اکسیژن گیری عبور می‌کند.

۱۶- در تمام جانورانی که گردش خون بسته دارند خون در تبادل گازهای تنفسی دارای نقش است ولی در جانورانی که گردش خون باز دارند در گروهی از آنها همولنف در تبادلات گازی نقش دارد و در گروهی نیز نقش ندارد (مثل حشرات)

۱۷- طبق شکل کتاب درسی در حشرات قلب از محل قرار‌گیری لوله‌های مالپیگی شروع شده و تا بالای محل قرارگیری مخرج ادامه پیدا می‌کند.

۱۸- در کرم خاکی در ابتدای محل اتصال سرخرگ به قلب دریچه وجود دارد که مثل دریچه سینی در انسان یک طرفه بوده و به داخل سرخرگ باز می‌شود.

۱۹- در کرم خاکی ، جهت جریان خون در قلب لوله‌ای از عقب به جلو و در قلب‌های کمکی از بالا به پایین و همچنین جهت حرکت خون در رگ شکمی از جلو به عقب است.

۲۰- در قلب ماهی و کرم خاکی خون تیره جریان دارد.

۲۱- در قلب ماهی دهلیز بالاتر از بطن ، سینوس سیاهرگی و مخروط سرخرگی قرار دارد و توجه شود که مخروط سرخرگی و سینوس سیاهرگی جزئی از قلب ماهی نمی‌باشند.

۲۲- در گردش خون ماهی ، خون پس از خروج از قلب دوبار از مویرگ ها عبور می کند تا بار دیگر به قلب باز گردد ، اول از شبکه مویرگی آبشش‌ها و سپس از شبکه مویرگی اندام‌ها.

۲۳- جهت حرکت خون بین دهلیز و بطن ماهی همانند انسان از بالا به پایین است.

۲۴- در دستگاه گردش خون ماهی کمترین فشار خون مربوط به خون ورودی به دهلیز و بیشترین فشار خون مربوط به خون خروجی از بطن است‌.

۲۵- جهت حرکت خون در سرخرگ پشتی ماهی شبیه به جهت حرکت خون در رگ شکمی کرم خاکی است البته توجه شود از سرخرگ پشتی ماهی یک انشعاب جهت خون رسانی به سر نیز جدا می‌شود پس از سرخرگ پشتی ماهی شاهد حرکت خون به سمت جلو و سر نیز هستیم‌.

۲۶- در ماهی حجم مخروط سرخرگی بیشتر از بطن ، دهلیز و سینوس سیاهرگی بوده و ضخامت دیواره بطن نیز از ضخامت دیواره ۳ بخش دیگر بیشتر است.

۲۷- در بین حفرات قلب دوزیستان بیشترین میزان اکسیژن مربوط به دهلیز چپ و بیشترین مقدار کربن‌دی‌اکسید مربوط به دهلیز راست است.

۲۸- تفکیک کامل بطن‌ها باعث افزایش فشار خون در گردش خون مضاعف می‌شود و جانورانی که دیواره بین دو بطن آن ها ناقص است این ناقص بودن باعث کاهش فشار خون در گردش خون عمومی آنها می‌شود.

به بالای صفحه بردن